با دروغ همراه نشویم
وبسایتی با عنوان «خبرگزاری ایرانشهر» روز گذشته در خبری همراه با انتشار چند عکس نیمهعریان از یک زوج جوان در کشوری غیر از ایران، مدعی شد که این عکسها متعلق به دختر یکی از فرماندهان عالیرتبه سپاه پاسداران جمهوری اسلامی ایران است.
بلافاصله دو سایت که یکی عمر و اعتبارکی در بین رسانهها دارد و دیگری نورسیده است و هنوز زبانش برای سنجش اعتبار باز نشده، با ذوقزدگی عکس و خبر را باز نشر نمودند.
در یک نگاه ساده میشد با احتمال بسیار بالا حدس زد که این عکسها با آن اندازه از عریانی نزد دختر، نمیتواند متعلق به فرزند یک فرمانده عالیرتبه و مشهور سپاه باشد. نه اینکه چنین چیزی ممکن نباشد ــ که هست ــ اما بسیار بعید و دور از ذهن.
با این توصیف پیش از توجه به توصیه و مرامنامههای رسانهای، عقلانیترین رفتار آنست که آدم نسبت به صحت این خبر و عکس، اندکی تردید به خرج داده و در بازنشر آن کمی تامل کند و دنبال اعتبار منبعی باشد که خبر را منتشر کرده و اگر اعتبار منبع تایید شد، احتمال خطا در منابع معتبر را هم لحاظ کند و باز هم اندکی بیشتر در بازنشر تامل و تردید کند.
همه این تاملات را موخر بر اصلی اساسی و ارزشمند که معتقد است باید به حریم خصوصی شهروندان احترام گذاشت عرض میکنم و با این پیشفرض بحث میکنم که بازنشرکنندگان اصلا نمیخواهند به این اصل اخلاقی توجهی داشته باشند، والا با قبول و توجه به این اصل بحث من به قول فلاسفه «از حیز انتفاع ساقط است.»
با این همه اما منتشرکننده اولیه عکس و خبر، بدون کمترین توجه به اصول حرفهای رسانه و خبر، خبر و عکسی را منتشر کرده بود که یا در صحت آن تردید داشت، یا با شیطنت و با نیت سوء و به قصد تخریب شخص، سازمان یا نظام سیاسی عکس و خبر کذبی را منتشر کرده بود.
بازنشرکنندگان ثانویه هم نه عنایت مختصری به عقلانیت نشان داده بودند، نه به اصول مرامنامه رسانهای و خبر را بازنشر کردهاند.
به فاصله کمتر از یک روز سایت خبرگزاری ایرانشهر، بدون کمترین توضیح، اصلاحیه یا عذرخواهی از مخاطبین یا سوژه مورد بحث، عکس و خبر را از خروجی خود حذف کردهاستَ. اما عکس در یک رسانه و عکس و خبر به نقل از ایرانشهر در رسانه دیگر موجود است و حالا از منابع ثانویه کپی، بازنشر و دستبهدست میشود.
حالا رسانههای جاعل منتشرکننده این دروغ پیش از همه در چاهی گرفتار میشوند که خود برای دیگران کنده بودند. اما در این فقره آنها که بهعمق چاه سقوط میکنند، تنها رسانههای جاعل و دروغساز و بازنشکنندگان نیستند، در چنین شرایطی همه آنها که در مخالفت با شخص، سازمان یا نظام سیاسی با جاعلان همداستان هستند، اما به قواعد اخلاقی وفادارند نیز در خطر سقوط به چاه قرار دارند.
برای جلوگیری از خطر اینگونه رسانهها، گروهها و افراد، باید با مشاهده چنین جعلیاتی، بلافاصله آنرا تکذیب و توصیه عمومی کرد که از بازنشر آن خودداری شود.
جدای از زیان سیاسی چنین اشتباهاتی برای یک جریان سیاسی خاص، کمترین زیانی که از این دروغسازی و شایعهپراکنیها متوجه جامعه میشود، لطمهخوردن اعتماد عمومی جامعه در نگاه کلان و افزایش ریسک اعتماد نزد همه شهروندان در تعامل با یکدیگر، و در نتیجه کندی کنش مثبت اجتماعی است. رخوت و افسرگی عمومی و اجتماعی همه جامعه را فرا میگیرد و ترمیم چنین وضعی زمان و هزینه بسیار میبرد.
